Bottleneckcalculator voor CPU en grafische kaart

Een bottleneck ontstaat wanneer een onderdeel het andere afremt. Bij het gamen gaat het meestal om de CPU en grafische kaart: is de CPU te traag, dan bereidt die niet genoeg frames voor en moet de grafische kaart wachten. Is de grafische kaart te traag, dan draait die op volle capaciteit terwijl de CPU nog ruimte over heeft. De bottleneckcalculator laat je in procenten zien hoeveel prestaties van het snellere onderdeel onbenut blijven. In het Engels heet zo'n tool een ‘Bottleneck Calculator’.

Je kiest je CPU, grafische kaart en resolutie. Elk onderdeel heeft een eigen prestatie-index van 0 tot 100 voor typische games: 100 staat voor de Ryzen 7 9800X3D bij de CPU's en de GeForce RTX 5090 bij de grafische kaarten. De resolutie bepaalt hoeveel grafische prestaties een CPU kan benutten; het verschil tussen beide waarden is de bottleneck in procenten. De berekening gebeurt in je browser, zonder account of upload. Alleen je selectie staat in de adresbalk, zodat je die als link kunt delen.

Onder 10 procent geldt een combinatie als uitgebalanceerd; 5 procent is dus helemaal prima. Van 10 tot 20 procent is de bottleneck klein en merk je er doorgaans weinig van. Van 20 tot 35 procent is hij merkbaar, met mogelijk haperingen en wisselende framerates. Vanaf 35 procent is de bottleneck groot en is een upgrade duidelijk de moeite waard. De categorieën zijn richtlijnen, geen officiële norm; een perfect gelijkwaardige combinatie bestaat niet.

Nee. Tijdens het gamen is een volledig belaste grafische kaart normaal en wenselijk: je haalt er dan het maximale uit. Een CPU-limiet is lastiger, omdat prestaties van de grafische kaart waarvoor je hebt betaald dan onbenut blijven. Als de grafische kaart de duidelijke beperkende factor is, toont de calculator hoeveel ruimte je CPU nog heeft en noemt hij snellere grafische kaarten die de CPU beter benutten.

Bij een hogere resolutie moet de grafische kaart veel meer pixels berekenen, terwijl de CPU nauwelijks meer werk krijgt. In de calculator kan een CPU met index 100 bij 1080p een grafische kaart met index 45 volledig benutten, bij 1440p een kaart met index 65 en bij 4K een kaart met index 100. Hetzelfde paar kan daardoor bij 1080p een grote bottleneck en bij 4K helemaal geen bottleneck laten zien.

Kies je grafische kaart en de resolutie waarop je speelt, en probeer verschillende CPU's uit. Ligt de bottleneck onder 10 procent, dan passen de onderdelen goed bij elkaar. Als de CPU afremt, noemt de upgradetip maximaal 3 snellere modellen die vanaf 2022 zijn uitgebracht.

De calculator schat de bottleneck op basis van je onderdelen; hij meet niets op je pc. In een game kun je dit controleren met een overlay die de belasting van de CPU en grafische kaart toont: blijft de grafische kaart ruim onder de maximale belasting terwijl de framerate niet verder stijgt, dan is meestal de CPU de beperkende factor. Draait de grafische kaart op bijna 100 procent, dan is die de beperkende factor.

Een hogere resolutie of renderschaal kan gratis helpen: daardoor wordt de grafische kaart zwaarder belast en de CPU nauwelijks. Verlaag ook CPU-intensieve opties zoals kijkafstand, objectdichtheid en schaduwen, en controleer de koeling en achtergrondprogramma's. Is dat niet genoeg, upgrade dan je CPU. De upgradetip in de calculator noemt geschikte modellen. Controleer vooraf de socket van je moederbord, het type werkgeheugen en je voeding.

Het is een schatting op basis van een prestatie-index voor typische games, geen benchmark van één specifieke titel. Drivers, grafische instellingen en koeling beïnvloeden het werkelijke resultaat. Het werkgeheugen telt niet mee in de berekening: 8 GB of één geheugenmodule zonder dual-channel kan een game extra afremmen. De catalogus bevat alleen desktopmodellen. Kies voor een laptop het desktopmodel dat het dichtst bij de laptopchip komt en houd rekening met een iets slechter resultaat.