Naar de inhoud springen
Gratis leermiddel

TCP/IP-model: de 4 lagen eenvoudig uitgelegd

Het TCP/IP-model (ook DoD-model) interactief: netwerktoegang, internet, transport en applicatie, met functie, gegevenseenheid en protocollen, naast het OSI-model. Voer een protocol of poort in, zoals DNS, ICMP of 443, en zie bij welke laag die hoort. Met geanimeerde inkapseling, poortquiz en spiekbrief voor opleiding, studie en examen.

Gebouwd door Justin Schuessler

Gratis, zonder registratie of installatie: draait volledig in je browser.

Zelf poorten, firewalls en diensten uitproberen? Dat kan met een eigen VPS en roottoegang.

Spiekbriefje:

De bijbehorende laag licht in beide modellen op, met een korte uitleg.

Voorbeelden:

OSI-model

TCP/IP-model

Bovenaan de applicatie, onderaan de kabel. Dezelfde hoogte betekent: dezelfde taak in beide modellen.

Toewijzing

Voer hierboven een begrip, protocol, apparaat of poortnummer in of klik op een voorbeeld. Hier zie je dan bij welke laag het hoort en waarom.

  • Ingevuld: laag die bij de zoekterm hoort
  • Omlijnd: de laag waarvan hieronder de details staan
  • Grensgeval: studieboeken delen dit verschillend in; beide interpretaties worden uitgelegd

TCP/IP-model, laag 4

Applicatielaag

Application Layer, in het DoD-model ‘Process/Application’

Bevat de applicatieprotocollen zoals HTTP, DNS en SMTP en vervult ook de taken van OSI-laag 5 en 6: sessies, codering en versleuteling.

Data-eenheid (PDU)
Gegevens
Adressering
geen eigen laag
In het OSI-model

Typische apparaten

Protocollen en formaten

Grensgeval: studieboeken delen dit verschillend in. Klik om beide interpretaties te zien.

Voorbeeldresultaat

Zo deelt het TCP/IP-model een poort in

Je voert een term, protocol, apparaat of poortnummer in. De tool toont de bijbehorende laag in beide modellen en legt uit waarom. Dit is een voorbeeld; je zoekopdracht geeft het antwoord voor jouw term.

Voorbeeld · Invoer: 443

Invoer

Zoekterm
443

Uitvoer

Treffers
443/TCP (HTTPS)
OSI-model
4 Transportlaag / 7 Applicatielaag
TCP/IP-model
Transportlaag / Applicatielaag
Reden
Het poortnummer is een adres op de transportlaag (OSI 4); de dienst erachter hoort bij de applicatielaag (OSI 7).

Waarom deze tool

Het model achter het internet, interactief uitgelegd

Je beheerst het TCP/IP-model als je protocollen en poorten zonder moeite aan de juiste laag kunt koppelen. Daarvoor is elke functie gemaakt.

Vier lagen, duidelijk ingedeeld

De TCP/IP-lagen naast het OSI-model: de toepassingslaag omvat drie OSI-lagen, de netwerktoegangslaag twee. In één oogopslag te zien.

Protocollen en poorten vinden

DNS, ICMP, ARP of poort 443: bij elke invoer zie je de laag in beide modellen en een korte uitleg.

TCP en UDP begrijpen

Aan de hand van HTTPS en DNS zie je wanneer TCP een segment en wanneer UDP een datagram verstuurt.

Inkapseling stap voor stap volgen

Volg elke header van de toepassing tot aan de kabel en bij de ontvanger weer terug, als animatie of stappenlijst.

Poortenquiz voor je examen

Oefen de standaardpoorten die je voor je examen moet kennen, in beide richtingen en inclusief TCP of UDP. Elke ronde in een nieuwe volgorde.

Spiekbriefje om af te drukken

Eén pagina met TCP/IP en OSI naast elkaar, gegevenseenheden, protocollen, poorten en ezelsbruggetjes, als PDF of PNG.

Zo werkt het

Zo leer je het TCP/IP-model met de tool

Zonder account of installatie, rechtstreeks in je browser.

Stap 1

Klik op een laag

Klik op een van de vier TCP/IP-lagen: de functie, gegevenseenheid, adressering, apparaten en protocollen verschijnen en de bijbehorende OSI-lagen lichten op.

Stap 2

Protocol of poort aan een laag koppelen

Typ een protocol, apparaat of poort in, zoals DNS, ICMP of 443. De bijbehorende laag licht in beide modellen op en een korte uitleg verklaart waarom.

Stap 3

Inkapseling volgen

Open het tabblad Inkapseling en volg een HTTPS-aanroep of DNS-query header voor header tot aan de ontvanger, als animatie of als lijst met alle stappen.

Stap 4

Oefenen in de oefenmodus

Sorteer de lagen, wijs protocollen en apparaten toe en oefen de standaardpoorten: poort bij een dienst, dienst bij een poort en TCP of UDP.

Stap 5

Spiekbrief downloaden

Download de spiekbrief met het TCP/IP- en OSI-model naast elkaar als PDF of PNG om af te drukken en de stof te herhalen.

Stap 6

Indeling delen

De zoekterm en geselecteerde laag staan in de adresbalk. Kopieer de link om een toewijzing te delen.

Overzicht

De 4 lagen van het TCP/IP-model

Van boven naar beneden volgens RFC 1122, met de naam uit het DoD-model en de OSI-lagen die elke TCP/IP-laag omvat.

LaagFunctieData-eenheidProtocollenOSI-lagen
4 ApplicatielaagApplication Layer · DoD: Process/ApplicationBevat de applicatieprotocollen zoals HTTP, DNS en SMTP en vervult ook de taken van OSI-laag 5 en 6: sessies, codering en versleuteling.GegevensRPC, NetBIOS, TLS (SSL), Tekencodering (ASCII, UTF-8), MIME, Gegevensformaten (JPEG, PNG, MPEG), HTTP, HTTPS, DNS, DHCP, SSH, FTP, SMTP, IMAP, POP3, Telnet, SNMP, NTP, LDAP, SMB, RDP, TFTP, Syslog, MySQL7 Applicatielaag, 6 Presentatielaag, 5 Sessielaag
3 TransportlaagTransport Layer · DoD: Host-to-HostVerbindt de programma's aan beide kanten via poorten: betrouwbaar en in de juiste volgorde met TCP, snel en zonder ontvangstbevestiging met UDP. Deze laag komt overeen met OSI-laag 4.Segment (TCP) / datagram (UDP)TCP, UDP4 Transportlaag
2 InternetlaagInternet Layer · DoD: InternetAdresseert apparaten met IP-adressen en stuurt pakketten via routers door verschillende netwerken naar hun bestemming. Komt overeen met OSI-laag 3.PakketIP (IPv4, IPv6), ICMP, IPsec, ARP3 Netwerklaag
1 NetwerktoegangslaagLink Layer · DoD: Network AccessVerzendt frames in het lokale netwerk naar het volgende apparaat, bijvoorbeeld de router. Deze laag combineert OSI-laag 1 en 2: kabels, draadloze signalen en MAC-adressen.FrameEthernet, WLAN, DSL, PPP, VLAN, STP, ARP2 Datalinklaag, 1 Fysieke laag

Inkapseling

Gegevensinkapseling in het TCP/IP-model

Bij het verzenden plaatst elke laag zijn header vóór de gegevens; bij de ontvanger verwijdert elke laag zijn header weer. Op het tabblad Inkapseling volg je dit bij een HTTPS-aanroep en een DNS-query.

  1. Applicatielaag: gegevens

    De applicatie genereert de eigenlijke gegevens, bijvoorbeeld het HTTP-verzoek van de browser. Bij HTTPS versleutelt TLS deze voordat ze naar de onderliggende laag gaan.

  2. Transportlaag: segment of datagram

    TCP of UDP plaatst zijn header met bron- en doelpoort ervoor. Bij TCP ontstaat een segment, bij UDP, bijvoorbeeld voor een DNS-query, een datagram.

  3. Internetlaag: pakket

    De IP-header met het bron- en doel-IP-adres maakt er een pakket van dat routers van netwerk naar netwerk doorsturen.

  4. Netwerktoegangslaag: frame

    De Ethernet-header met de MAC-adressen en de controlesom (FCS) aan het einde vormen het frame, dat als bitreeks via kabel of draadloos wordt verzonden.

Begrippen

TCP/IP-model, DoD-lagenmodel en 5-lagenmodel

Drie namen, één techniek: deze modellen beschrijven hetzelfde internet, maar met een andere mate van detail.

TCP/IP-model volgens RFC 1122

Vier lagen: netwerktoegang, internet, transport en toepassing. Zo beschrijft de standaard het internet.

DoD-model

Dezelfde vier lagen met de namen van het Amerikaanse ministerie van Defensie: Network Access, Internet, Host-to-Host en Process/Application.

Vijflagenmodel

Een onderwijsmodel dat de netwerktoegangslaag opsplitst in een fysieke laag en een datalinklaag: fysieke laag, datalinklaag, netwerklaag, transportlaag, toepassingslaag.

Vergelijking

Verschil tussen het OSI- en TCP/IP-model

Beide modellen beschrijven dezelfde communicatie. Het OSI-model is fijner onderverdeeld en helpt bij het leren en het opsporen van fouten. Het TCP/IP-model beschrijft hoe het internet daadwerkelijk is opgebouwd.

KenmerkOSI-modelTCP/IP-model
Lagen74
HerkomstISO-norm, in 1984 gepubliceerd als ISO 7498, tegenwoordig ISO/IEC 7498-1Voortgekomen uit het ARPANET van het Amerikaanse ministerie van Defensie (DoD), beschreven in RFC 1122 (1989)
DoelLeveranciersonafhankelijk referentiemodel, tegenwoordig vooral gebruikt om te leren en fouten op te sporenBeschrijft de protocollen waarmee het internet daadwerkelijk werkt
Sessie en presentatieAfzonderlijke lagen 5 en 6Onderdeel van de applicatielaag, bijvoorbeeld via TLS of de applicatie zelf
Onderste laagOpgesplitst in de fysieke laag (1) en datalinklaag (2)Eén netwerktoegangslaag voor kabels, draadloze verbindingen en MAC-adressen
In de praktijkTermen als ‘Layer-2-switch’ of ‘Layer-7-firewall’De protocollen zelf: IP, TCP, UDP, HTTP, DNS

Van model naar praktijk

Zelf experimenteren met poorten, firewalls en diensten

Je leert de lagen het best door er zelf mee aan de slag te gaan: installeer een dienst, open een poort in de firewall en controleer de bereikbaarheid. Met deze tools zie je wat er op elke laag gebeurt.

Voor eigen experimenten met SSH, webservers, DNS of firewallregels is een eigen server met roottoegang handig. VPS bekijken

Meer ontdekken

Meer tools

DNS Lookup

A-, AAAA-, MX-, TXT-, NS-, CNAME-, SOA- en CAA-records van een domein opvragen, plus Reverse DNS voor elk IP-adres.

Gebouwd door Luca Stanek

Subnetcalculator

Bereken het netwerkadres, broadcastadres, subnetmasker en bruikbare hostbereik van een CIDR-adres en reken CIDR en IP-bereiken (IPv4 en IPv6) naar elkaar om.

Gebouwd door Jakub Martyniak

Subnetting-oefeningen

Nieuw

Oefen subnetting met willekeurige opgaven op drie niveaus: bepaal het netwerkadres, broadcastadres, hostbereik en aantal hosts, controleer je antwoorden en bekijk de oplossing stap voor stap.

Gebouwd door Luca Stanek

OSI-model

Nieuw

Leer de 7 lagen van het OSI-model interactief kennen: klik op lagen, koppel begrippen zoals switch, ARP of poort 443, bekijk een animatie van encapsulatie en gebruik de quiz en het spiekbriefje voor het IHK-examen.

Gebouwd door Justin Schuessler

Wat is mijn IP?

Openbaar IP-adres, IPv4/IPv6-versie, reverse-DNS-record en geschat land weergeven.

Gebouwd door Jakub Martyniak

Poortcontrole

Controleer of bepaalde poorten op een IP of hostnaam open zijn. Selecteer een protocol of game in plaats van alle poorten tegelijk te scannen.

Gebouwd door Sebastian Rademacher

Bekende poorten en firewallopdrachten

Nieuw

Voer een poort of dienst in, ontdek waar die voor dient en kopieer kant-en-klare firewallcommando's voor ufw, iptables, nftables, firewalld en Windows. Met volledige IANA-poortlijst en poortcontrole.

Gebouwd door Justin Schuessler

Traceroute

Nieuw

Meet de route van onze locaties naar jou (en terug), met pakketverlies per hop en een uitleg in gewone taal.

Gebouwd door Julian Alker

Pingtest

Meet ping, jitter en pakketverlies naar alle Game Server-locaties – met een aanbeveling voor de beste locatie.

Gebouwd door Marvin Kluck

FAQ

Veelgestelde vragen

Korte antwoorden over het TCP/IP-model, de lagen, TCP, UDP en de belangrijkste poorten.

Vind voor elke term, elk protocol, apparaat of poort de bijbehorende laag in het TCP/IP- en OSI-model, met uitleg. Als je 443 invoert, zie je 443/TCP (HTTPS) op de TCP/IP-lagen Transportlaag / Applicatielaag: het poortnummer hoort bij de transportlaag, de dienst bij de applicatielaag. Klik op een laag om de functie, data-eenheid, adressering en protocollen te zien.

Het TCP/IP-model, ook wel het TCP/IP-referentiemodel, beschrijft in vier lagen hoe gegevens via internet worden verzonden. Het is vernoemd naar zijn belangrijkste protocollen: TCP (Transmission Control Protocol) op de transportlaag en IP (Internet Protocol) op de internetlaag. Het is vastgelegd in RFC 1122. Anders dan het OSI-model is het uit de praktijk ontstaan: de protocollen waren er eerst.

Van onder naar boven: 1 netwerktoegangslaag (Link Layer) voor kabels, draadloze verbindingen en MAC-adressen, 2 internetlaag (Internet Layer) met IP en routering, 3 transportlaag (Transport Layer) met TCP en UDP en 4 applicatielaag (Application Layer) met protocollen zoals HTTP, DNS, SMTP en SSH.

Vier, zoals beschreven in RFC 1122. Sommige leerboeken, zoals die van Tanenbaum of Kurose, splitsen de netwerktoegangslaag op in de fysieke laag en de datalinklaag. Zo ontstaan vijf lagen: fysiek, datalink, netwerk, transport en applicatie. Dit is een onderwijsmodel tussen OSI en TCP/IP, geen aparte standaard. Het gaat om dezelfde techniek.

Omdat het voortkomt uit ARPANET, dat werd gefinancierd door het Amerikaanse ministerie van Defensie (Department of Defense, DoD). In het DoD-lagenmodel heten de lagen Network Access, Internet, Host-to-Host en Process/Application. Het zijn dezelfde vier lagen als in het TCP/IP-model.

Het OSI-model heeft zeven lagen en dient als referentie bij het leren en het oplossen van problemen. Het TCP/IP-model heeft vier lagen en beschrijft hoe het internet daadwerkelijk werkt. De OSI-lagen 5, 6 en 7 vormen samen de toepassingslaag; de OSI-lagen 1 en 2 vormen de netwerktoegangslaag.

Netwerktoegang: Ethernet, WLAN, ARP en PPP. Internet: IP (IPv4, IPv6), ICMP en IPsec. Transport: TCP en UDP. Toepassing: HTTP, HTTPS, DNS, DHCP, SSH, FTP, SMTP, IMAP, POP3 en nog veel meer. TLS hoort in het TCP/IP-model bij de toepassingslaag, omdat het boven TCP ligt.

TCP brengt met de three-way handshake een verbinding tot stand, kent volgnummers toe, bevestigt de ontvangst en verzendt verloren gegevens opnieuw. Dat is betrouwbaar, maar langzamer, bijvoorbeeld voor websites, e-mail en SSH. UDP verstuurt datagrammen zonder verbinding of ontvangstbevestiging: snel en eenvoudig, bijvoorbeeld voor DNS, livestreaming, internettelefonie (VoIP) en online games.

De belangrijkste: 20/21 FTP, 22 SSH, 23 Telnet, 25 SMTP, 53 DNS, 67/68 DHCP, 80 HTTP, 110 POP3, 123 NTP, 143 IMAP, 161 SNMP, 389 LDAP, 443 HTTPS, 445 SMB, 587 SMTP Submission, 993 IMAPS, 995 POP3S en 3389 RDP. In de oefenmodus test de poortquiz je met tien vragen over standaardpoorten: poort bij een dienst, dienst bij een poort en TCP of UDP.

Nee. De tool draait volledig in je browser, zonder registratie en zonder verzoek aan een server. Alleen je zoekterm staat in de adresbalk, zodat je een indeling kunt delen. Je beste quizscores worden lokaal in je browser opgeslagen.

Theorie geleerd?

Nu de praktijk: je eigen VPS om mee te experimenteren

Met een VPS van ZAP-Hosting stel je zelf diensten, poorten en firewallregels in en zie je hoe de lagen samenwerken.

4,4/5 Trustpilot32.000+ Actieve serversSinds 2010

Geen installatie. Geen risico. Binnen enkele seconden online.

Flexibele looptijdOp elk moment opzegbaarBinnen 60 seconden online

Op zoek naar meer tools? Alle netwerktools bekijken